Project Brug Binnen Buiten: een hart onder de riem en een helpende hand bij re-integratie van ex-gedetineerden

Dit artikel zet een ander buddy-project in de kijker.

In project Binnen Buiten ondersteunen vrijwilligers de re-integratie van ex-gedetineerden uit de gevangenis van Antwerpen. Een onderzoek van de universiteit Antwerpen bracht de ondersteuningsnoden van ex-gedetineerden tijdens deze moeilijke overgangsperiode in kaart om de visie en methodiek van het project te onderbouwen.

Na de zware periode van detentie betekent vrijlating voor de meeste gedetineerden geen einde van de problemen. Hun leven heeft stilgelegen en moet nu plotsklaps op alle domeinen opnieuw opgestart worden. Ex-gedetineerden worden verondersteld onmiddellijk en gelijktijdig terug huisvesting, werk en inkomen te vinden. Sommigen hebben in de gevangenis schulden opgebouwd door gerechtskosten of doorlopende huur. Het ontbreken van een domicilie-adres kan geleid hebben tot ambtelijke schrapping, waardoor ook het recht op een uitkering of andere ondersteuning wegvalt. Ten slotte kampen vele ex-gedetineerden met angst en schaamte, en moeten ze vechten tegen de stempel die ze door hun detentie kregen toegewezen door de maatschappij.

Om ex-gedetineerden te ondersteunen bij de zware opdracht van re-integratie werd in samenwerking met de Vlaamse Overheid, de onderzoeksgroep OASeS aan de universiteit Antwerpen en het CAW van Antwerpen het project Brug Binnen Buiten opgestart. Ondersteund door een professionele sociaal werker begeleiden vrijwilligers één-op-één een ex-gedetineerde bij zijn vrijlating. Ze helpen hem of haar om de weg te vinden naar de gepaste formele hulp- en dienstverlening buiten de gevangenis en zetten in op het herstellen, versterken en/of uitbreiden van het sociale netwerk.

Onderzoekster Sylvie Van Dam van de universiteit Antwerpen verrichte een kwalitatief onderzoek naar de ondersteuningsnoden en moeilijkheden die ex-gedetineerden ervaren om de visie en methodiek van het project te ondersteunen. Het onderzoek vond drempels op drie niveaus. Op het organisatorische niveau is er een gebrek aan kennis van de beschikbare diensten. Ex-gedetineerden slagen er moeilijk in hun hulpvragen concreet te formuleren en de juiste prioriteiten te stellen. Hulpverleners hebben vaak niet de tijd of expertise om dit proces te ondersteunen, zij verwachten één duidelijk geformuleerde hulpvraag om mee aan de slag te gaan. Hierdoor hebben veel ex-gedetineerden het gevoel dat de hulpverlening niet is aangepast aan hun noden. De relatie met de hulpverlening loopt ook vaak stroef. Ex-gedetineerden ondervinden nog vaak stigma en ongeduld en hebben moeite om een vertrouwensrelatie op te bouwen. Tot slot zijn er individuele aspecten. Allereerst speelt er vaak schuld en schaamte rond de detentie. Verder ondervinden sommige ex-gedetineerden een moeilijke identificatie met de doelgroep van de hulpverlening: “bij het OCMW zijn het allemaal leeglopers”. Ten slotte zijn er situationele drempels, zoals een steeds wisselende verblijfplaats, waardoor er steeds opnieuw bij een ander OCMW kantoor moet worden aangeklopt.

Als buddy maken de vrijwilligers van het project Brug Binnen Buiten wel degelijk een verschil. Ze kunnen letterlijk de brug slagen over vele van de drempels die ex-gedetineerden ondervinden. Het geeft de ex-gedetineerden ook een sterk gevoel van maatschappelijke betrokkenheid, dat iemand zich belangeloos op die manier voor hen inzet. Momenteel zijn er 14 vrijwilligers aan de slag in het project. Na een tweedaagse vorming starten zij individuele ondersteuningstrajecten met een maximale duur van 6 maanden. Vrijwilligers moeten zelf stevig in hun schoenen staan. Ervaring in de sociale sector is geen vereiste, soms werkt het zelfs beter als ook de vrijwilliger de weg in de doolhof van de hulpverlening nog moet zoeken, dan kan dit samen met de ex-gedetineerde gebeuren en blijft de gelijkwaardigheid bewaard. Het netwerkversterkende aspect van de ondersteuning blijkt niet evident. Mensen toeleiden naar een buurt- of sportvereniging lukt soms wel, maar het herstellen van informele sociale netwerken is een werk van lange adem. Daarvoor is een traject van 6 maanden vaak te kort.

Ook bij ArmenTeKort horen ex-gedetineerden tot onze doelgroep. Een verblijf in de gevangenis is een hele goede manier om eigenwaarde te verliezen. We zijn in gesprek met de gevangenis van Oudenaarde rond de mogelijkheden voor een buddyproject. Meer hierover in een toekomstige post!

– Eva Wuyts, kennisbeheerder ATK

—————————————————————————————————————————